Tekst bijdrage BeePower op het sprekersplein van 25 augustus

Onderstaande tekst werd gepresenteerd tijdens het sprekersplein door de voorzitter van BeePower. Aangezien de verslaglegging in de Hallo Venray niet geheel duidelijk was hebben we ervoor gekozen de tekst volledig weer te geven op deze pagina:

 

Goedenavond geachte aanwezigen. Mijn naam is Rob in het Veld – Loeffen en ik sta hier vanuit mijn rol als voorzitter van de lokale energie coöperatie BeePower.

Ik wil vanavond niet teveel ingaan op de inhoud van de tenderprocedure. Wij zijn als BeePower betrokken geweest bij de inhoud van een bepaalde delen hiervan en op grote lijnen stellen wij vast dat het een document is geworden dat dekkend is voor het doel dat nu wordt beoogd. Er zijn zeker nog verbeteringen mogelijk en nodig, en ik heb er vertrouwen in dat die doorgevoerd zullen worden, onder andere op basis van de input van vanavond.  Ik wil me echter vooral richten op het achterliggende doel en dit doel plaatsen in een groter kader.

Om met de deur in huis te vallen:

De huidige tenderprocedure is een reactieve procedure. En in dat reactieve karakter schuilt zowel een gevaar als een gemiste kans.

Maar laat ik beginnen met een schets van de huidige situatie, de stand van zaken op dit moment, in de Venrayse wereld van duurzame opwekking energie. In tegenstelling tot vrijwel alle andere maatschappelijke zaken is er de richtlijn in zowel de landelijke, provinciale als gemeentelijke politiek dat lokale participatie niet alleen gewenst is maar zelfs aan verplichting wordt gezien. Hiervoor wordt een grote rol gezien voor de lokale energie coöperaties. Iedere gemeente in NL heeft dan ook ondertussen wel een lokale coöperatie die hard werkt aan het bijdragen aan deze participatie; in Venray is dat BeePower.

Maar wat houdt dat participatie nu in, waarom is dit zo belangrijk? Waarom wordt er bij de ontwikkeling van een nieuw DC of een nieuwe supermarkt nooit deze bottom up benadering toegepast? Waarom bij duurzaamheid wel? Mogen wij als burgers niet “gewoon” verlangen dat de overheid deze duurzaamheidstransitie gaat regelen voor ons? Nu klinkt dat raar uit de mond van de voorzitter van een lokale energie cooperatie die zich inzet voor participatie, maar het raakt wel een cruciaal punt. Waarom vindt deze gemeente het belangrijk dat er participatie is bij een zonnepark van 5 ha terwijl dit niet geldt voor een DC van dezelfde omvang? En het antwoord mag naar mijn niet zijn dat het nu eenmaal een landelijke richtlijn is waar we ons aan dienen te houden. Het biedt de gemeente een kans om burgers inspraak te geven in de manier waarop we onze gemeente inrichten en ontwikkelen, passend binnen een fijne leefomgeving. De Gemeente moet zich echter de vraag stellen wat het haar daadwerkelijk waard is en welke opstelling hierbij past. 

Laten we daarvoor kijken naar de 2 voornaamste aspecten van participatie

Allereerst draagvlak.

We zien in de praktijk dat de initiatiefnemers/investeerders in zonneparken naar Venray komen. En het zijn er veel. Ieder dorp heeft ondertussen wel te maken met een bedrijf dat een zonnepark wil ontwikkelen, soms zelfs meerdere in 1 dorp. Ze komen vanuit heel NL en zelfs uit het buitenland. In de missie statement van deze investeerders staat vaak iets over bijdragen aan een betere en schonere wereld, maar er staat niets over participatie met de lokale omgeving. En helaas moet ik concluderen op basis van de opgedane ervaringen dat het vaak blijft bij mooie woorden. De doorlooptijd is heilig, veelal ingegeven door de huidige opzet van de subsidieregelingen waarbij geldt dat hoe eerder de subsidie wordt verkregen hoe hoger die uitvalt. En zaken die belangrijk zijn voor de lokale bewoners dragen vaak niet bij aan de snelheid van het traject. Ik durf de bewering te doen dat voor het overgrote deel van de initiatiefnemers participatie een pain in de spreekwoordelijke ass is. BeePower ziet het dan ook als harde voorwaarde dat men eerst de dialoog met de omgeving moet aangaan en moet komen tot een overeenstemming voordat het in de beoordeling leidt tot een positieve aantekening. Toch eigent de gemeente zich tot op heden geen proactive rol toe in dit proces. Deels begrijp ik dat, maar de ervaring wijst uit dat het risico bestaat dat de gemeente (in ieder geval gevoelsmatig) in een situatie terecht komt waarin men tegenover de burgers komt te staan. In plaats van dat zij de belangen van de omwonenden mee bewaakt. Het creeren van draagvlak vraagt om een actievere ondersteuning.

Dit proces van draagvlak creëren hangt namelijk samen met het 2e onderdeel van participatie: zeggenschap of eigenaarschap.

Eigenaarschap klinkt natuurlijk fantastisch. BeePower wil niets liever dan bewerkstelligen dat er lokaal eigenaarschap komt bij alle initiatieven op dit vlak. Helaas schuurt het hier ook. Veelal gaat eigenaarschap hand in hand met de term risicovol investeren. Want helaas is er nogal wat risico in de ontwikkeling van dit soort projecten. De projecten zijn complex, de aanloopperiode is lang en de subsidies zijn de laatste jaren flink lager zodat de druk toeneemt op de winstgevendheid. De onzekerheid over tal van belangrijke kengetallen en de complexiteit van de rekenmodellen zorgen ervoor dat investeerders niet happig zijn op het delen van deze informatie met een lokale coöperatie die bestaat uit goedbedoelende vrijwilligers. Ze zijn bang vastgepind te worden op reeds gedeelde info of ze vinden deze modellen onderdeel van hun intellectuele eigendom. Maar vooral, er ontbreekt een belangrijk ding: vertrouwen.

En op basis van deze situatie is het voor een lokale energie coöperatie zeer lastig, eigenlijk bijna onmogelijk, om de burgers van Venray te motiveren om in te stappen in zo’n project. Vergeet daar aub niet dat deze investeerders het nemen van risico’s gewend zijn. Het is hun core business. Participatie in eigendom kan niet, ik herhaal het kan niet, gelijk staan aan het 1:1 doorvertalen van het gekoppelde risico naar een lokale participant. Want als dat het geval is is participatief eigendom niets anders dan een financiële investering, het handelen in aandelen of obligaties en heeft niets te maken met de werkelijke intentie van lokale participatie. Dan is participatie niet inclusief, maar weggelegd voor die personen die voldoende geld hebben om een aanzienlijk risico te lopen met een aanzienlijke investering.

Laat mij 10% eigendom in een perspectief plaatsen. Een zonnepark van 15 ha vraagt om een investering van ongeveer 12 miljoen Euro. 10% eigendom (waarbij je meteen mag afvragen of 10% leidt tot zeggenschap….) vraagt om 1,2 miljoen Euro vanuit de lokale bevolking. Dat komt neer op een gemiddelde investering van 1000 euro per Venrays huishouden. Dat is een aanzienlijke opgave. Dus als je echt zeggenschap wilt hebben en houden moet je streven naar 50% en wordt de opgave vrijwel onmogelijk te realiseren met enkel en allen lokaal ingebracht eigen vermogen.

En daarnaast, en ik geef dit aan voor iedereen die denkt dat de bomen nog steeds tot in de hemel groeien: de gegevens zoals we die nu vaak zien in de verschillende rekenmodellen geven weinig houvast om ook echt aan de burgers aan te bieden om in te participeren. Dit sluit ook de weg af om vreemd vermogen te gebruiken om tot die 10% te komen.

Maar nu terug naar de tenderprocedure.

Ik noemde de tenderprocedure reactief. Veel van de eerder genoemde zaken als draagvlak en financiële zeggenschap worden geacht al te zijn vastgelegd in de tender. De initiatiefnemer geeft weer welke afspraken er reeds zijn gemaakt op het vlak van draagvlak en participatief eigendom (en veel andere zaken die ik nu buiten mijn betoog laat).

De mogelijkheden om na de tenderprocedure nog zaken aan te passen zijn een stuk geringer.

Voor draagvlak kun je stellen dat het vrijwel helemaal niet meer mogelijk is; helaas zijn we een ervaring rijker dat het kan leiden tot zeer moeizame situaties die niet alleen invloed kunnen hebben op het specifieke initiatief maar op de volledige duurzaamheidsopgave.

Financieel is de ruimte er ook grotendeels uit. De onderhandelingssituatie is een stuk kleiner als de tenderprocedure reeds is doorlopen.

 

Kortom: de opgave ligt in het voortraject, in de proactieve houding. De gemeente kan hier een zeer belangrijke bijdrage leveren. Burgers, de Gemeente en een lokale coöperatie kunnen samen een hoop bereiken, zeker op het gebied van draagvlak. Daar hebben we een externe investeerder niet bij nodig.

Een investeerder brengt echter wel 2 zaken in die belangrijk zijn: kennis/ervaring en geld. Dat eerste is op te lossen, deze kennis is eventueel ook in te huren/kopen. Echter, een actieve rol in het financiële aspect van een project zou de voor participatieopgave echter een zeer grote toegevoegde waarde hebben. Het zal zorgen voor meer kans van slagen en een kwalitatief betere oplossing, al of niet in samenwerking met een externe investeerder. De tenderprocedure kan dan verder blijven dienen als een controlerend instrument.

 

Terugkomend op mijn eerdere vraag: Wat is het de Gemeente Venray waard: participatie?

Laat het een uitnodiging zijn om proactief en doelbewust in te stappen en samen met de bewoners en de lokale coöperatie hiervan een succes te maken: met een breed gedragen draagvlak en lokaal eigendom binnen alle geledingen van Venray

 

 

 

 

 

 

© 2021 Beepower Energie Coöperatie Venray
Created by